Wat is trauma en hoe herken je de signalen?

Trauma gaat eigenlijk niet zozeer over wat je overkomen is, maar gaat vooral over het effect dat deze ervaring(en) op je zenuwstelsel heeft gehad. Wanneer iets te overweldigend was om te verwerken, of wanneer er langdurig te weinig veiligheid was, kan je systeem de belasting niet meer reguleren. Dat is de kern van trauma.

Trauma: te snel te veel of te lang te weinig

Trauma wordt vaak gezien als het gevolg van een uitzonderlijke gebeurtenis, maar in de praktijk merken we dat het veel breder gaat dan dat. Het is niet alleen wat er gebeurd is, maar vooral wat het zenuwstelsel op dat moment niet (genoeg) kon verwerken. Trauma ontstaat door enerzijds 'te snel te veel' of 'te lang te weinig'. Bij te snel te veel is er sprake van een plots, overweldigend moment dat het systeem overspoelt. Bij te lang te weinig gaat het om jaren waarin veiligheid, voorspelbaarheid en emotionele afstemming onvoldoende aanwezig waren. Beide vormen kunnen diep ingrijpen op hoe iemand zich voelt, reageert en relaties aangaat, en ze vormen vaak de basis van klachten die pas veel later zichtbaar worden.

Te snel en te veel

Hier gaat het over plotse, overweldigende gebeurtenissen, zoals bijvoorbeeld:

• een ongeval

• geweld of partnergeweld

• misbruik

• bedreiging of overval

• ...
  

Deze ervaringen overspoelen je systeem en kunnen leiden tot duidelijke schokreacties die lijken op PTSS (Post Traumatisch Stress Syndroom).

Te lang te weinig

Bij deze vorm is er geen één grote gebeurtenis. Het gaat om omstandigheden die jarenlang te weinig veiligheid, voorspelbaarheid of emotionele beschikbaarheid boden, zoals bijvoorbeeld:

• opgroeien met emotioneel of fysiek afwezige ouders

• pesten

• voortdurend grenzen die niet gerespecteerd worden

• als kind te veel verantwoordelijkheid dragen

• chronische spanning tussen ouders

• herhaaldelijk te horen krijgen dat je niet goed genoeg bent
  

Dit noemen we complexe trauma’s (CPTSS). Ze vormen mee je fundament en bepalen hoe je later reageert op stress en nabijheid.

Hoe trauma werkt in het zenuwstelsel

Trauma veroorzaakt een overbelasting van het zenuwstelsel. Je vecht-vlucht-bevriesreacties schieten aan en blijven vaak ook langdurig hypergeactiveerd. Hierdoor blijven je lichaam en geest alert en kom je moeilijk tot rust. Onverwerkt trauma zorgt bijna altijd voor een ontregeld zenuwstelsel, waarbij je soms door (kleine) prikkels van buitenaf of door gedachten jezelf al in een stressreactie kan voelen schieten.

Belangrijk: er bestaat geen objectieve hoeveelheid die bepaalt wat trauma veroorzaakt. De gevoeligheid is persoonlijk. Wat voor de ene draaglijk is, kan voor iemand anders te veel zijn. Dat is geen zwakte maar een individuele drempel.

Signalen en uitingen van complex trauma:

Complex trauma kan zich in vele vormen tonen. Het zijn (vaak onbewuste) manieren om met spanning en emotionele pijn om te gaan. Vaak merken we dat onderstaand gedrag vaak een uiting kan zijn van onderliggend trauma.

1. Gedrag en emoties

• pleasegedrag of net agressie en egocentrisme

• een laag zelfbeeld of juist schijnbaar sterk zelfvertrouwen

• moeite om emoties te voelen of net sterk emotioneel reageren

• vermijden van spanning of situaties

• een strenge, kritische innerlijke stem

• hoge verwachtingen naar jezelf en anderen

• voortdurend gevoel van onveiligheid

• piekeren en alertheid

• overdreven schuldgevoel of schaamte

2. Lichaam en regulatie

• spierspanning

• lage rugpijn

• CVS of chronische vermoeidheid

• fibromyalgie

• klachten die verergeren bij stress

• niet in het lichaam aanwezig kunnen zijn

• moeite met eten, automutilatie of andere vormen van verdoven

3. Ontwikkeling en coping

• verslavingen (alcohol, drugs, schermen, eten)

• dissociatie of AGDS wanneer trauma heel vroeg ontstond

• versterking van bestaande neurodiversiteitskenmerken (zoals ADHD of ASS)

• burn-out wanneer het systeem langdurig overbelast raakt
  

Dit zijn geen persoonsgebonden karaktertrekken maar patronen van overleven. Ze ontstaan om met pijn, angst en onveiligheid om te gaan.

Waar traumatherapie kan helpen:

Veel van deze symptomen kunnen ook andere oorzaken hebben. Daarom is een goede inschatting door een (trauma)therapeut belangrijk zodat je leert begrijpen wat er onder de klachten zit. Wanneer iemand ziet hoe het zenuwstelsel reageert en waarom bepaalde patronen zijn ontstaan, ontstaat er ruimte voor herstel, meer zelfregulatie en bouwen aan veerkracht.

Trauma hoeft niet je hele verhaal te worden. Het is een reactie op omstandigheden die te zwaar waren om alleen te dragen. Met begeleiding leer je om je systeem weer naar een toestand van veiligheid, verbinding en herstel te brengen.

Ook in onze Groeipraktijk in Westerlo bieden wij traumatherapie aan als onderdeel van een helingsproces voor wie 'te lang te weinig' of 'te snel te veel' heeft gehad. Je kan hier bekijken welke collega's gespecialiseerd zijn in dit thema. Wanneer je twijfelt of je klachten een traumatische oorsprong hebben, kan je altijd contact opnemen voor een eerste gesprek.